APL paralajmëron se rritja e TVSH-së dhe tatimit mbi dividendin mund të rëndojë bizneset dhe profesionet e lira.

Paketa Fiskale 2027 përmban masa që mund të lehtësojnë koston e jetesës për qytetarët, por edhe ndryshime që rrezikojnë të rrisin çmimet dhe barrën financiare për bizneset dhe profesionistët e lirë. Ky është përfundimi i analizës së Aleancës së Profesionistëve të Lirë (APL), e cila, duke u mbështetur në të dhënat e Eurostat dhe INSTAT, ka vlerësuar ndikimin e ndryshimeve të propozuara fiskale mbi fuqinë blerëse, çmimet, investimet dhe kostot e ushtrimit të aktivitetit ekonomik.

Sipas APL-së, ulja e TVSH-së për produktet bazë ushqimore dhe heqja e taksës së qarkullimit nga nafta janë masa pozitive, pasi synojnë dy nga kategoritë që rëndojnë më shumë buxhetet familjare. Megjithatë, rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21%, ulja e pragut të regjistrimit në TVSH nga 10 në 5 milionë lekë dhe rritja e tatimit mbi dividendin nga 8% në 15% mund të krijojnë kosto shtesë për konsumatorët dhe bizneset.

Analiza evidenton se Shqipëria ka një nivel të lartë çmimesh në raport me pagat, veçanërisht për ushqimet, veshjet, mobiliet, pajisjet shtëpiake dhe shërbimet e telefonisë. Për këtë arsye, sipas APL-së, efektiviteti i masave fiskale duhet të vlerësohet jo vetëm nga ndryshimi i normave tatimore, por edhe nga ndikimi i tyre real në çmimet përfundimtare, investimet dhe fuqinë blerëse.

Ushqimet në Shqipëri kushtojnë 4 për qind më shumë se mesatarja e BE-së

Sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2025, të përdorura në analizën e APL-së, niveli i përgjithshëm i çmimeve në Shqipëri arrin në 73% të mesatares së Bashkimit Europian, duke qenë më i larti ndër vendet e Ballkanit Perëndimor të përfshira në krahasim. Serbia regjistron një nivel prej 68%, Mali i Zi 66%, Bosnja dhe Hercegovina 59% dhe Maqedonia e Veriut 55%.

Diferenca bëhet më e ndjeshme te produktet ushqimore, ku çmimet në Shqipëri arrijnë në 104% të mesatares së BE-së, ose 4% mbi të. Shqipëria rezulton i vetmi vend mbi mesataren europiane për ushqimet ndër vendet me të dhëna në krahasimin e paraqitur. Në Maqedoninë e Veriut, niveli i çmimeve të ushqimeve është rreth tre të katërtat e mesatares europiane.

Ndërkohë, paga mesatare bruto në Shqipëri gjatë vitit 2025 ishte rreth 860 euro në muaj, e dyta më e ulët në rajon pas Kosovës. Në Serbi, paga mesatare arrinte rreth 1.290 euro, në Mal të Zi 1.200 euro dhe në Maqedoninë e Veriut 1.100 euro. Në katër vendet e tjera të përfshira në krahasimin e pagave, nivelet ishin rreth 28% deri në 50% më të larta se në Shqipëri. Krahasuar me Gjermaninë, paga mesatare shqiptare ishte më shumë se pesë herë më e ulët.

Kur pagat përshtaten me nivelin e çmimeve të ushqimeve, 860 euro në Shqipëri kanë një fuqi blerëse të barasvlershme me rreth 827 euro sipas çmimeve mesatare të BE-së. Në Maqedoninë e Veriut, kjo vlerë arrin rreth 1.467 euro. Sipas APL-së, kjo tregon se paga mesatare shqiptare ka rreth 44% më pak fuqi blerëse për ushqime sesa paga mesatare në Maqedoninë e Veriut. Krahasimi nuk i referohet pagave për të njëjtin profesion, por fuqisë blerëse të pagave mesatare.

Ushqimet zënë 34,5% të shportës që përdoret për matjen e çmimeve në Shqipëri, më shumë se dyfishi i peshës së tyre në BE. Ndërkohë, sipas Anketës së Buxhetit të Familjeve të INSTAT për vitin 2025, shpenzimet mesatare mujore të një familjeje shqiptare arrijnë në 95.227 lekë, nga të cilat 39,8% shkojnë për ushqime. Këta dy tregues bazohen në metodologji të ndryshme, por evidentojnë peshën e lartë të ushqimeve në buxhetet familjare.

Veshjet, mobiliet dhe telefonia më të shtrenjta se mesatarja europiane

Analiza e APL-së evidenton se çmimet e larta nuk kufizohen vetëm te ushqimet. Krahasuar me mesataren e Bashkimit Europian, niveli i çmimeve në Shqipëri arrin në 105% për veshjet, 112% për mobiliet dhe pajisjet shtëpiake, si dhe 108% për telefoninë dhe internetin. Për kompjuterët dhe pajisjet elektronike, indeksi i çmimeve është 106, kundrejt mesatares europiane prej 100.

Këto kategori përfaqësojnë shpenzime të rëndësishme edhe për profesionistët e lirë, si arkitektët, kontabilistët, programuesit, përkthyesit dhe grafistët, të cilët përveç shpenzimeve familjare duhet të mbulojnë edhe kostot e pajisjeve, internetit, telefonisë, karburantit dhe detyrimeve të aktivitetit.

Në disa kategori të tjera, si restorantet, energjia elektrike dhe shërbimet e transportit, çmimet në Shqipëri mbeten nën mesataren europiane. Sipas analizës, kjo lidhet me kostot më të ulëta të punës dhe, në raste të caktuara, me çmimet e rregulluara. Megjithatë, këto diferenca nuk e kompensojnë peshën e lartë të ushqimeve në shpenzimet e përditshme.

APL vëren se niveli i çmimeve ndikohet edhe nga varësia e lartë nga importet, konkurrenca e kufizuar në disa hallka të shpërndarjes dhe rritja sezonale e kërkesës nga turizmi. Sipas materialit, pesha e restoranteve në shportën shqiptare arrin në 14,5% dhe lidhet edhe me shpenzimet e turistëve, të cilat duhen dalluar nga konsumi i zakonshëm i familjeve vendase.

Në korrik 2026, inflacioni i ushqimeve në Shqipëri ishte 3,2%, kundrejt 0,6% në BE, sipas shifrave të cituara në analizë. APL thekson se rritja e pagave përmirëson realisht mirëqenien vetëm nëse shoqërohet me rritje të fuqisë blerëse.

Ulja e TVSH-së për 54 ushqime bazë mund të reduktojë çmimet me 11,7 për qind

Një nga masat e vlerësuara pozitivisht nga Aleanca e Profesionistëve të Lirë është propozimi për uljen e TVSH-së nga 20% në 6% për 54 produkte bazë ushqimore, duke nisur nga 1 janari 2027.

Sipas përllogaritjeve të APL-së, nëse çmimi neto i produkteve mbetet i pandryshuar dhe ulja e tatimit reflektohet plotësisht te konsumatori, çmimi përfundimtar mund të reduktohet me rreth 11,7%, ose afërsisht 12%.

Materiali merr si shembull produkte të konsumit të përditshëm, si buka, qumështi dhe vaji, të cilat aktualisht tatohen me TVSH 20% në Shqipëri, ndërsa në Mal të Zi për këto produkte aplikohet një normë prej 7%.

Megjithatë, APL thekson se përfitimi i familjeve do të varet nga mënyra se si bizneset do ta pasqyrojnë uljen e TVSH-së në çmimet e shitjes. Për këtë arsye, kërkohet mbikëqyrje më e afërt e tregut ushqimor, në mënyrë që lehtësimi fiskal të transmetohet te konsumatorët.

Heqja e taksës së qarkullimit mund të ulë naftën me 30 lekë për litër

Një tjetër masë që APL e konsideron pozitive është heqja e taksës së qarkullimit nga çmimi i naftës. Sipas analizës, kjo ndërhyrje mund të sjellë një ulje të çmimit të karburantit me rreth 30 lekë për litër.

“Këto janë masat e duhura, sepse prekin ushqimin dhe karburantin, ku Shqipëria është më e shtrenjta sesa rajoni”, argumentohet në analizën e APL-së.

Në shtator 2026, çmimi i naftës në Shqipëri ishte 2,46 euro për litër, kundrejt 1,64 eurove në Maqedoninë e Veriut. Me 100 euro, një konsumator mund të blinte rreth 40,7 litra naftë në Shqipëri dhe 61 litra në Maqedoninë e Veriut.

Sipas të dhënave të përdorura në material, rreth 53% e çmimit të naftës në Shqipëri përbëhej nga taksat, kundrejt një peshe prej 35% deri në 38% në Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Kosovë. Duke krahasuar çmimet e karburantit të shtatorit 2026 me pagat mesatare të vitit 2025, paga shqiptare mbulonte rreth 350 litra naftë, ndërsa ajo në Bosnjë dhe Hercegovinë rreth 707 litra. APL sqaron se kjo përllogaritje është ilustruese, pasi çmimet dhe pagat u përkasin periudhave të ndryshme.

Megjithatë, analiza paralajmëron se heqja e taksës së qarkullimit nga karburanti shoqërohet me zhvendosjen e saj te detyrimi vjetor i automjetit, i cili parashikohet të rritet deri në dyfish.

“Por duhet llogaritur edhe zhvendosja e taksës te detyrimi vjetor i automjetit, i cili parashikohet të rritet deri në dyfish. Për dikë që e përdor pak makinën, pagesa shtesë vjetore mund të jetë më e madhe se kursimi në karburant”, rekomandon APL.

Rritja e TVSH-së në 21 për qind mund të shtrenjtojë veshjet, mobiliet dhe pajisjet

Ndryshe nga lehtësimet për ushqimet dhe karburantet, Aleanca e Profesionistëve të Lirë paralajmëron se rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21% mund të ndikojë në shtrenjtimin e një game të gjerë produktesh dhe shërbimesh.

Sipas përllogaritjeve të APL-së, nëse çmimi neto mbetet i pandryshuar, rritja e TVSH-së me një pikë përqindjeje do të sillte një rritje të çmimit përfundimtar me rreth 0,83%.

“Efekti për çdo produkt është i vogël, por prek veshjet, mobiljet, pajisjet dhe telefoninë, domethënë kategoritë ku çmimet janë tashmë më të larta se kudo në rajon dhe që janë edhe mjetet e punës së profesionistëve”.

Sipas APL-së, kursimi që familjet dhe profesionistët e lirë mund të përfitojnë nga ulja e TVSH-së për ushqimet duhet të vlerësohet së bashku me rritjen e mundshme të çmimeve të produkteve të tjera dhe kostove të aktivitetit profesional.

Ulja e pragut të TVSH-së prek 17.500 tatimpagues të rinj

Një nga ndryshimet me ndikim të drejtpërdrejtë te profesionet e lira është propozimi për uljen e pragut të regjistrimit në TVSH nga 10 milionë në 5 milionë lekë qarkullim vjetor.

Sipas relacionit të cituar në analizën e APL-së, kjo masë do të përfshinte rreth 17.500 tatimpagues të rinj në skemën e TVSH-së, duke shtuar detyrimet për faturim, deklarim dhe administrim tatimor.

Për profesionistët e lirë, përfshirja në skemën e TVSH-së nënkupton edhe kosto shtesë administrative, të cilat i shtohen shpenzimeve ekzistuese për kontributet, pajisjet dhe funksionimin e aktivitetit.

APL thekson se profesionistët e lirë përballen me një situatë të veçantë, pasi shumë prej kostove të tyre janë në nivele të krahasueshme me ato europiane, ndërsa tarifat që mund t'u kërkojnë klientëve kufizohen nga niveli i të ardhurave në Shqipëri.

Analiza ndalet edhe te mbrojtja sociale e profesionisteve të lira, veçanërisht përfitimi i barrëlindjes. Sipas materialit, për profesionistet e siguruara, ky përfitim lidhet me kushtet ligjore dhe bazën mbi të cilën janë paguar kontributet. Kur kontributet paguhen mbi pagën minimale, edhe përfitimi mbetet i ulët, pikërisht në periudhën kur të ardhurat nga aktiviteti mund të reduktohen ose të ndërpriten.

Rritja e tatimit mbi dividendin nga 8 në 15 për qind mund të frenojë investimet

Një tjetër ndryshim i kundërshtuar në analizën e APL-së është propozimi për rritjen e tatimit mbi dividendin nga 8% në 15%.

Sipas Aleancës, rritja e kësaj norme shton barrën tatimore mbi fitimin e shpërndarë dhe mund të kufizojë kapitalin që bizneset dhe profesionistët e lirë kanë në dispozicion për investime, punësim dhe rritje pagash.

Në përllogaritjet e paraqitura në material, barra mbi fitimin e shpërndarë jepet aktualisht rreth 21,8%. Për nivelin pas ndryshimit të propozuar, materiali përmban dy vlera të ndryshme, 27,65% dhe 29,45%, të cilat kërkojnë sqarim përpara përcaktimit të efektit përfundimtar.

Sipas APL-së, fitimi i shpërndarë përfaqëson një burim të rëndësishëm kapitali që bizneset mund ta përdorin për zgjerimin e aktivitetit, investime të reja dhe përmirësimin e pagave të punonjësve.

Analiza argumenton se politikat për uljen e kostos së jetesës duhet të shoqërohen me masa që nxisin produktivitetin, investimet dhe zgjerimin e bizneseve, pasi përmirësimi i fuqisë blerëse nuk mund të mbështetet vetëm te reduktimi i taksave mbi konsumin.

APL kërkon stabilitet fiskal dhe politika që mbështesin rritjen e pagave

Aleanca e Profesionistëve të Lirë vlerëson se ulja e qëndrueshme e kostos së jetesës kërkon një kombinim të masave që ndikojnë drejtpërdrejt te çmimet dhe politikave që mbështesin rritjen e të ardhurave.

Sipas analizës, Shqipëria përballet me një hendek të konsiderueshëm ndërmjet nivelit të çmimeve dhe pagave, i cili ndikon jo vetëm në konsumin familjar, por edhe në vendimet e të rinjve për të qëndruar ose për t'u larguar nga vendi.

APL kërkon që ndryshimet tatimore për profesionet e lira të jenë më të parashikueshme, duke propozuar që rregullat fiskale të mos ndryshojnë për një periudhë të paktën katërvjeçare. Gjithashtu, organizata thekson rëndësinë e mbikëqyrjes së tregut, forcimit të konkurrencës dhe nxitjes së investimeve që mund të ndikojnë në rritjen e produktivitetit dhe pagave.

Analiza vëren se disa nga ndërhyrjet e nevojshme për lehtësimin e kostos së jetesës mund të realizohen përmes mbikëqyrjes më të mirë dhe rregullave më të qarta, pa krijuar domosdoshmërisht kosto të larta për buxhetin e shtetit.

Ndërkohë, të dhënat e vitit 2026 tregojnë rritje të pagave si në Shqipëri, ashtu edhe në vendet fqinje. Në tremujorin e parë të vitit 2026, paga mesatare bruto në Shqipëri arriti në 90.119 lekë, ose rreth 920 euro, ndërsa në Serbi paga mesatare në mars ishte rreth 1.430 euro, afërsisht 55% më e lartë. APL sqaron se ky është një krahasim orientues, pasi për Shqipërinë përdoret mesatarja tremujore, ndërsa për Serbinë një muaj i vetëm.

Organizata thekson se Paketa Fiskale 2027 është ende në fazën e projektligjit dhe se masat, si dhe efektet e tyre përfundimtare, do të varen nga përmbajtja e ligjit që do të miratohet në Kuvend.

APL shprehet e gatshme të kontribuojë në këtë proces me të dhëna, analiza dhe propozime konkrete, duke kërkuar që ndryshimet fiskale të vlerësohen në raport me ndikimin e tyre te qytetarët, profesionet e lira dhe zhvillimi afatgjatë i ekonomisë.

Burimi: Monitor